Onko-dzieci

Rozumienie śmierci i żałoby

W sytuacji zagrożenia życia dzieci mogą odczuwać smutek i lęk z powodu utraty funkcji, interakcji z innymi i uczestnictwa w odpowiednich dla danego wieku czynnościach życia codziennego, takich jak zabawa i szkoła. Dzieci zbliżające się do końca życia mogą martwić się zbliżającą się śmiercią i cierpieć z powodu obaw, jak poradzą sobie osoby, które będą żyć dalej. Niestety, istnieje mnóstwo mitów dotyczących dzieci i ich zdolności do rozumienie śmierci i myślenia o niej, a także przeżywania żałoby, gdy śmierć dotyka kogoś bliskiego.

Fakty i mity na temat dzieci i śmierci:

Czy dzieci i młodzież przeżywają żałobę?

Mit: Małe dzieci nie przeżywają żałoby, nie smucą się.

Fakt: Wszystkie dzieci smucą się i przeżywają żałobę, rozstanie z bliskim na swój sposób.

Mit: Dzieci nie rozpaczają tak bardzo jak dorośli.

Fakt: Dzieci i dorośli wyrażają żal inaczej, ale równie intensywnie.

Mit: Dzieci są zbyt małe, aby rozumieć co się dzieje i przeżywać trudne emocje.

Fakt: Dzieci mogą doświadczać takich emocji jak dorośli i na swój sposób rozumieją co się dzieje.

Mit: Dzieci powinny być chronione przed informacjami o czyjejś śmierci, o bólu, cierpieniu, aby zachować swoją niewinność.

Fakt: Śmierć jest naturalnym procesem i nie należy z niej robić tematu tabu. Informacje należy jednak dostosowywać do wieku dziecka.

Mit: Dzieci szybko przestają się smucić.

Fakt: Smutek dzieci nie ma ograniczeń czasowych.

Mit: Dzieci i młodzież rozumieją, doświadczają i wyrażają żal identycznie.

Fakt: Każdy wyraża swoje emocje w nieco inny sposób, zależnie od etapu rozwoju, sposobu wychowania i własnych doświadczeń.

 

Czy dzieci powinny „uczestniczyć” w śmierci bliskiego?

Mit: Dzieci będą oszołomione przebywaniem z ukochaną osobą kto umiera.

Fakt: Śmierć jest wpisane w życie każdego człowieka, dlatego, aby dzieci mogły ją rozumieć powinny mieć możliwość poznawania różnych aspektów umierania. Dzieci powinny mieć możliwość pożegnania się z bliskimi i spędzenia z nimi czasu. Jak odbiorą takie doświadczenie zależy w dużej mierze od tego, jak zostaną do tego przygotowane.

Mit: Dzieci doznają traumy po ostatnich spotkaniach z umierającą osobą.

Fakt: Dzieci doceniają możliwość spędzenia ostatnich dni i tygodni z ukochaną osobą.

Mit: Pozytywne wspomnienia związane z daną osobą zostaną przyćmione przez doświadczenie patrzenia, jak ta osoba umiera.

Fakt: Bycie z bliskim w jego ostatnich dniach i tygodniach jest jednym z naturalnych doświadczeń, które jest częścią życia.

Mit: Dzieci powinny być chronione przed oglądaniem umierającej ukochanej osoby.

Fakt: Dzieci mogą później żałować, iż zostały wykluczone z tego ważnego okresu. Ich obecność może im ułatwić przejście przez żałobę.

 

Czy dzieci powinny brać udział w żałobie, pogrzebach?

Mit: Dzieci nie powinny uczestniczyć w pogrzebie i związanych z nim przygotowaniach, rytuałach.

Fakt: Uczestnictwo w przygotowaniach i pogrzebie jest dla dzieci okazją do zadawania pytań, omawiania swoich reakcji i uczenia się emocji od rodziców.

Mit: Jeśli dzieci biorą udział w pogrzebie powinny być chronione przed silnymi reakcjami emocjonalnymi.

Fakt: Dzieci mogą korzystać ze wsparcia innych osób, aby rozumieć emocje, które się u nich pojawiają. Jest to naturalna reakcja, która wynika ze śmierci bliskiej osoby, ale też z obserwacji dorosłych.

 

Czy umierające dzieci są tego świadome ich sytuacja i jak czy można im pomóc?

Mit: Dzieci do dziesiątego roku życia nie są świadome tego, że umierają.

Fakt: Umierające dzieci najczęściej wiedzą, że umierają. Nawet jeśli nie uzyskały takiej informacji wprost to doskonale obserwują otoczenie i otrzymują z niego wiele informacji.

Mit: Umierające dzieci nie odczuwają lęku, ponieważ nie wiedzą, że umierają lub nie rozumieją co to znaczy.

Fakt: Umierające dzieci doświadczają strachu, samotności i niepokoju.

Mit: Na pytania umierających dzieci nie należy odpowiadać.

Fakt: Umierające dzieci potrzebują uczciwych odpowiedzi oraz bezwarunkowej miłości i wsparcia. To, jak dziecko rozumie śmierć zależy w dużej mierze od jego wieku (a więc możliwości poznawczych, np. rozumienia zasady nieodwracalności czy zasady stałości):

0–2 lata: Dziecko w tym wieku poznaje świat zmysłami, coraz bardziej korzystając z nabywanej umiejętności przemieszczania się. Rozwija swoje kompetencje językowe. Uczy się, że jeśli coś zniknie z jego pola widzenia to nie przestaje istnieć. Jeśli dziecko umiera w tym wieku istotne jest zapewnienie mu maksymalnego komfortu fizycznego, bliskości znajomych osób i przedmiotów- zabawek. Ważną rolę odgrywa jak najprostsza komunikacja.

2–6 lat: Jest to okres, w którym dziecko myśli w sposób magiczny i animistyczny. Stawia siebie w centrum wszystkiego. Rozwija umiejętności językowe. Jego myślenie cechuje nieodwracalność. Podejmuje zabawę symboliczną. W tym wieku uważa, że śmierć jest tymczasowa i odwracalna, podobnie jak sen. Sądzi, że można kogoś „uśmiercić” samymi myślami o jego śmierci. Nie personalizuje śmierci. Dla umierającego dziecka w tym wieku istotne jest minimalizowanie separacji z rodzicami. Dziecko może postrzegać chorobę jako karę, dlatego należy uspakajać pojawiające się poczucie winy. Konieczne jest posługiwanie się precyzyjnym językiem, bez metafor.

6–12 lat: W tym okresie rozwija się pojmowanie śmierci w taki sposób, w jaki robią to dorośli. Dziecko rozumie, że samemu można umrzeć. Interesuje się fizjologią i szczegółami śmierci. W kontakcie z umierającym dzieckiem należy być szczerym i prawdomównym. Kiedy prosi o jakąś informację należy ją podać. Dziecko stara się utrzymywać kontrolę nad tym co się dzieje, dlatego warto pozwolić mu uczestniczyć w podejmowaniu decyzji. Istotny jest dla niego kontakt z rówieśnikami.

12–18 lat: W tym wieku dzieci są zdolne do autorefleksji. Istotną rolę odgrywa dla nich wizerunek ciała i samoocena. Rzeczywistość staje się obiektywna. W tym wieku dziecko bada niefizyczne aspekty śmierci. Poszukuje sensu, nadziei, celu i wartości życia. Jego przemyślenia duchowe i religijne mogą ewoluować. Dziecko potrzebuje również prywatności. Bardzo ważny jest dla niego kontakt z rówieśnikami. Mierzy się z silnymi emocjami, które powinien mieć możliwość wyrażać. Istotna jest dla niego możliwość uczestniczenia w podejmowaniu decyzji.

Bibliografia:

Himelstein, B. P., Hilden, J. M., Boldt, A. M., & Weissman, D. (2004). Pediatric palliative care. New England Journal of Medicine, 350(17), 1752-1762.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *