Rodzina

Depresja u opiekunów

Opieka na bliską, chorą osobą daje dużo satysfakcji, ale może też wiązać się z wypaleniem, o którym pisałam  tutaj. A dzisiaj piszę o kolejnym trudnym aspekcie, o depresji. Bywa i tak, że do gabinetu psychologicznego przychodzi pacjent onkologiczny z bliską osobą, która służy mu jako wsparcie. Tymczasem bardzo szybko widać, że kto inny potrzebuje tutaj pomocy psychologicznej. 

Życie opiekuna zmienia się na wiele sposobów po zdiagnozowaniu raka u bliskiej osoby. Zmiany te wpływają na większość obszarów życia i trwają nawet po zakończeniu leczenia. Każdy reaguje na swój sposób na diagnozę oraz kolejne informacje płynące od lekarza. Dlatego też opiekun może odczuwać emocje równie silne lub nawet silniejsze niż te odczuwane przez pacjenta. Odczuwanie smutku jest zjawiskiem normalnym, kiedy ktoś bliski otrzymuje diagnozę raka. Jednak przedłużający się stres, silne emocje i dodatkowe obciążenie mogą prowadzić do depresji. Badania pokazują, że opiekunowie mają wyższy poziom depresji niż osoby niebędące opiekunami. Tymczasem coraz częściej całodobowa opieka jest sprawowana przez członków rodziny w domu. Bliscy pomagają pacjentom w czynnościach związanych z codziennym funkcjonowaniem i procedurami medycznymi, zależnie od zaawansowania choroby. 

Częstość występowania depresji u opiekunów pacjentów onkologicznych jest wysoka i wiąże się z obniżoną jakością ich życia. Na jej wystąpienie wpływa sam fakt choroby bliskiej osoby, ale także czynniki ekonomiczne, społeczne i psychologiczne. Istotną rolę odgrywa także zdrowie opiekuna i czas trwania opieki. 

Tymczasem zdrowie psychiczne opiekuna przekłada się na jakość sprawowanej opieki, czerpanie z niej przyjemności, a co za tym idzie wzmacnianie więzi i pozytywne emocje zarówno ze strony opiekuna jak i chorego. 

Warto więc od samego początku zadbać o własną higienę psychiczną. W jaki sposób?

  • nie bój się prosić o pomoc
  • rozmawiaj z rodziną i przyjaciółmi
  • wyrażaj swoje emocje
  • zdrowo się odżywiaj
  • wysypiaj się
  • rób coś, co sprawia Ci przyjemność każdego dnia
  • zadbaj o ruch
  • poszukaj grup wsparcia

Zaniedbanie swoich potrzeb może mieć poważne konsekwencje. Na jakie symptomy depresji należy zwracać uwagę? 

  • Przygnębiony nastrój każdego dnia przez większą część dnia
  • słabe zainteresowanie lub brak przyjemności z większości działań
  • Zauważalna utrata masy ciała lub przyrost masy ciała lub znaczna zmiana apetytu
  • Problemy ze snem
  • Pobudzenie lub poczucie „spowolnienia”
  • Nadmierne zmęczenie lub brak energii
  • Poczucie bezwartościowości lub poczucia winy
  • Niemożność koncentracji lub podejmowania decyzji
  • Częste myśli o śmierci lub samobójstwie

Jednak pośród kilku osób o podobnej sytuacji, nie u każdej z nich pojawi się depresja. Istnieją również czynniki, które zwiększają lub, co ważne, zmniejszają ryzyko wystąpienia depresji.

Jakie czynniki zmieniają prawdopodobieństwo wystąpienia depresji u opiekuna?

Wiek

Zarówno młodsze jak i starsze osoby są narażone na wystąpienie depresji, jednak w przypadku młodszych osób to ryzyko jest wyższe. Młodsi opiekunowie mogą mieć więcej obowiązków wynikających z pełnionych ról zawodowych, społecznych czy rodzinnych, a także mnie tak zwanego doświadczenia życiowego, aby radzić sobie z rolą opiekuna. Osoby starsze są jednak bardziej narażone na własne problemy fizyczne i mogą nie mieć zasobów finansowych czy społecznych.

Obciążenie

Dużym źródłem stresu jest sytuacja, w której opieka koliduje z relacjami z innymi osobami, z rodziną, z czasem dla siebie oraz życiem społecznym. Opiekunowie, którzy oceniali opiekę jako mniej stresującą i czerpią z niej więcej korzyści przejawiają mniej symptomów depresji i są bardziej zadowoleni z życia. 

Stan pacjenta

Zakres, w jakim pacjent nie może wykonywać podstawowych czynności życia codziennego jest związany z depresją pacjenta, ale też opiekuna. Opiekunowie pacjentów z wysokimi potrzebami w zakresie opieki (np. transport, pielęgniarstwo, prowadzenie domu, opieka osobista) mieli wyższe objawy depresyjne. 

Płeć

 Kilka badań wykazało, że kobiety zajmujące się opieką mają wyższy poziom depresji niż mężczyźni.

Stan zdrowia opiekuna

Jeśli stan zdrowia opiekuna nie pozwala mu podjąć roli opiekuna w taki sposób, jak by sobie tego życzył to może pojawić się poczucie winy. Dodatkowo, chęć prawidłowego wywiązywania się ze swoich obowiązków może prowadzić do zaniedbania własnego zdrowia i braku odpoczynku.  

Historia objawów depresji, nastroju i zdrowia fizycznego

Opiekunowie, którzy doświadczyli depresji  w przeszłości znajdują się w grupie o podwyższonym ryzyku wystąpienia depresji obecnie. 

Poczucie kompetencji

Postrzeganie przez opiekunów ich kompetencji w zapewnianiu opieki nad pacjentem jest istotnym czynnikiem wpływającym na ich funkcjonowanie psychiczne. Opiekunowie, którzy zgłaszają mniejszą gotowość do opieki mogą doświadczać więcej więcej zaburzeń nastroju. Ci, którzy czują się kompetentni do tej roli przejawiają mniej symptomów depresji.

Depresja pacjenta

Poziom depresji u pacjentów z nowotworem jest związany z poziomem depresji opiekuna. Objawy depresji u większości opiekunów zwiększają się wraz ze wzrostem liczby objawów pacjenta.

Wsparcie społeczne

Niższe wsparcie społeczne jest związane ze zwiększoną depresją u opiekunów. Opiekunowie, którzy nie doświadczają wsparcia społecznego z czasem mogą odczuwać więcej smutku i przygnębienia.

Gdzie szukać pomocy?

Internet i różnego rodzaju fora nie zastąpią prawidłowego wsparcia psychologicznego. Diagnozę depresji może postawić tylko lekarz psychiatra. Jako forma leczenia najczęściej stosowana jest farmakoterapia połączona z psychoterapią. 

 

Bibliografia:

Rivera, H. R. (2009). Depression symptoms in cancer caregivers. Clinical Journal of Oncology Nursing, 13(2), 195-203.

Geng, H. M., Chuang, D. M., Yang, F. et al. (2018). Prevalence and determinants of depression in caregivers of cancer patients: A systematic review and meta-analysis. Medicine, 97(39).

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *