Onko-dorośli

Lęk przed nawrotem lub progresją choroby

Lęk przed nawrotem lub progresją raka (ang. fear of cancer recurrence, FCR)  to niepokój, który ludzie odczuwają, gdy uważają, że choroba może powrócić lub postępować. Na pojawienie się tego lęku wpływa wiele czynników. Z jednej strony jest to sam kontakt z informacją dotyczącą choroby, czy to informacja o diagnozie u kogoś innego czy to usłyszenie o nowotworze w mediach, czy też konieczność pojawienia się na badaniach kontrolnych.  Z drugiej strony istotną rolę odgrywa doświadczanie nowych lub trwających już efektów ubocznych czy też objawów (szczególnie bólu) związanych z chorobą. Lęk przed nawrotem lub progresją choroby jest więc konstruktem wielowymiarowym. Może wynikać z interpretacji sygnałów wewnętrznych (np. objawy fizyczne) lub zewnętrznych (np. obejrzenie kampanii antynowotworowej). Taki lęk może prowadzić do dysfunkcjonalnych zachowań, np. unikania czy nadmiernego kontrolowania, co ostatecznie może prowadzić do jeszcze silniejszego lęku.

FCR jest zjawiskiem bardzo powszechnym.  Pośród pacjentów, u których nastąpiła całkowita remisja aż 70% z nich doświadcza lekkiego lub umiarkowanego lęku dotyczącego nawrotu choroby. W przypadku  pacjentów, których stan jest określany jako stabilny około 50% z nich deklaruje obecność umiarkowanego do silnego lęku dotyczącego postępowania choroby. Oczywiście do pewnego stopnia FCR jest zjawiskiem pozytywnym. Motywuje do regularnych badań ale także do czujności, obserwowania własnego ciała i pojawiających się symptomów. Problem pojawia się, kiedy lęk przed nawrotem lub progresją choroby wpływa na codzienne funkcjonowanie i obniża jakość życia.

Nie ma jasnych danych dotyczących tego  na ile czynniki związane z samym nowotworem (takie jak rodzaj nowotworu, stopień zaawansowania, rodzaj leczenie), czynniki społeczno-demograficzne (płeć, wykształcenie, zatrudnienie) i zasoby społeczne (zasoby rodzinne, stresory, bliscy) wpływają na FCR.  Wiadomo natomiast, że lęk przed nawrotem lub progresją choroby jest związany z młodszym wiekiem, posiadaniem małych dzieci, oraz z występowaniem depresji. FCR jest dość stabilny w czasie, co oznacza, że nie zmniejsza się ani nie zwiększa w istotny sposób, a raczej pozostaje na poziomie wyjściowym. Jeśli więc u pacjenta występuje silny lęk przed nawrotem lub progresją choroby można oczekiwać, że pozostanie on mniej więcej na takim poziomie. Dotychczas prowadzone badania skupiają się jednak na krótkim okresie obserwacji po zakończeniu leczenia, nie wiemy więc jak wygląda taki lęk w perspektywie na przykład kilku lat.

 

W jaki sposób można pracować nad lękiem przed nawrotem lub progresją choroby?

  • Uświadom sobie obecność lęku i zaakceptuj go

Obecność lęku, obawa o swoje zdrowie i życie jest czymś normalnym. Pozwól sobie odczuwać własne emocje. Nie kategoryzuj ich, myśląc, że są dobre lub złe. Zastanów się jednak czego konkretnie się boisz? Co powoduje Twój lęk? Czy jest to perspektywa kolejnych wizyt w szpitalu? Czy jest to rozłąka z bliskimi? Czy jest to chęć powrotu do pracy? Im dokładniej opiszesz swoje lęki i obawy tym łatwiej będzie Ci nad nimi zapanować.

Świadomość swoich lęków oznacza też świadomość, że istnieją pewne “wyzwalacze”, które ten lęk mogą wywoływać lub potęgować. Może to być widok szpitala, “rocznica” diagnozy czy informacja o nowotworach w gazecie. Jeśli więc wiesz wcześniej, że musisz się zetknąć z takimi “wyzwalaczami” zastanów się co możesz zrobić, aby umilić sobie te momenty. I najważniejsze nie staraj się tłumić własnych emocji, udawać, że nic się nie dzieje. To nie sprawi, że emocje przestaną istnieć, a mogą się jeszcze bardziej nasilać.

  • Zdobywaj informacje

Rozmawiaj z lekarzami, aby wiedzieć na bieżąco jakie jest ryzyko nawrotu lub progresji. Konkretna informacja  pozwoli Ci zrozumieć Twoją obecną sytuację. Zapytaj swojego lekarza czy możesz coś zrobić, aby zmniejszyć ryzyko nawrotu lub jak możesz wspomagać proces leczenia, jaki tryb życia prowadzić. Zapytaj o dalszy plan leczenia i opieki nad Twoim zdrowiem. W przypadku niektórych nowotworów schemat nawrotu może być przewidywalny, dowiedz się więc na jakie symptomy zwracać uwagę. Rozmowa z onkologiem powinna dać Ci także odpowiedź na pytanie na ile Twoje lęki są prawdopodobne do spełnienia.

  • Dziel się swoim lękiem

Wsparcie społeczne odgrywa ogromną rolę w przystosowaniu do choroby. Zastanów się więc z kim możesz porozmawiać na temat swoich emocji, lęków, obaw. W rozmowach z innymi osobami nie musisz mieć zawsze pozytywnego nastawienia. Jesteśmy ludźmi i codziennie odczuwamy całe spektrum różnych emocji. I wszystkimi emocjami możemy się dzielić. Jeśli jednak trudno Ci poruszać takie tematy z rodziną czy bliskimi poszukaj grupy wsparcia, gdzie można swobodnie opowiadać o swoich przemyśleniach i przeżyciach.

  • Przekieruj swoją uwagę

Jeśli ciągłe skupianie się na swoich lękach utrudnia Ci funkcjonowanie spróbuj skupić się na czymś innym. Mogą to być zwykłe zajęcia takie jak pielęgnowanie ogródka, czytanie książek czy gimnastyka. Dla niektórych osób przekierowanie uwagi z własnej choroby polega na udzieleniu wsparcia innym pacjentom onkologicznym. Każdy sam najlepiej wie jaka forma będzie dla niego odpowiednia.

  • Prowadź zdrowy styl życia

Zdrowe nawyki żywieniowe, odpowiednia ilość ćwiczeń, kontakty z bliskimi, to wszystko wpływa na Twoją kondycję psychiczną i fizyczną. Dodatkowo takie działania dają nam poczucie, że dbamy o siebie w takim stopniu, w jakim powinniśmy. Świadomość własnych, realnych działań może obniżać lęk przed nawrotem i progresją choroby.

  • Skorzystaj z pomocy psychologa

Jeśli uważasz, że lęki nie pozwalają Ci funkcjonować tak jak chcesz skorzystaj z pomocy specjalisty, najlepiej w nurcie poznawczo- behawioralnym. Psycholog pomoże Ci nazwać swoje lęki i radzić sobie z nimi.

 

Literatura:

Simard, S., Thewes, B., Humphris, G., Dixon, M., Hayden, C., Mireskandari, S., & Ozakinci, G. (2013). Fear of cancer recurrence in adult cancer survivors: a systematic review of quantitative studies. Journal of Cancer Survivorship, 7(3), 300-322.

Crist, J. V., & Grunfeld, E. A. (2013). Factors reported to influence fear of recurrence in cancer patients: a systematic review. Psycho‐Oncology, 22(5), 978-986.

https://www.verywellhealth.com/coping-with-cancer-return-progression-2248862

https://www.cancer.net/survivorship/life-after-cancer/coping-with-fear-recurrence

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *