Onko-dzieci

Trudny powrót do szkoły

Choroba nowotworowa u dzieci i młodzieży często oznacza czasowe przerwanie nauki w murach szkolnych. Zmienia to diametralnie styl życia młodych pacjentów, którzy do tej pory byli przyzwyczajeni do uczestniczenia w codziennych lekcjach z rówieśnikami. Koniec leczenia oznacza znowu powrót do szkoły, co może stać się zarówno pozytywnym jaki i stresującym wydarzeniem. Czym dla młodych pacjentów jest to wydarzenie?  I jak mogą się do niego przygotować?

Łączenie dwóch światów: szkolnego i szpitalnego

Utrzymanie kontaktów i przyjaźni podczas leczenie szpitalnego jest zadaniem trudnym. Jednak jeszcze trudniejsze wydaje się odbudowanie tych relacji po powrocie do szkoły. Bardzo często naturalną kolejnością rzeczy jest zerwanie kontaktów, kiedy młody pacjent jest poddawany leczeniu szpitalnemu.  Ograniczenie kontaktów w okresie leczenia przyczynia się do zaburzenia poczucia stabilności i akceptacji w grupie rówieśniczej. Dzieci zauważają, że szpital staje się innym światem, w którym szkoła i wszystko co z nią związane przestaje istnieć. Jeśli nie podążają za swoją grupą rówieśniczą, to przestają być jej częścią. A uczenie się w warunkach szpitalnych jest czymś zupełnie innym. Tymczasem już po powrocie ze szpitala charakter dawnych relacji może być inny. Nie tylko młodzi pacjenci czują się niegotowi na powrót do szkoły, ale nieprzygotowani na ich powrót są też inni uczniowie.  Może to wynikać z faktu, że dzieci same nie wiedzą jak rozmawiać z kolegą/koleżanką po powrocie. Boją się, że powiedzą coś niewłaściwego lub po prostu nie wiedzą co powiedzieć. Nie chcą poruszać tematu choroby, chociaż młodzi pacjenci mogą mieć potrzebę dzielenia się tym doświadczeniem z innymi. Tymczasem stałe, bliskie kontakty ze swoją grupą rówieśniczą pozwalają utrzymać silnie poczucie tożsamości i przynależności. Obecność przyjaciół wzmacnia również pewność siebie. Doświadczenie choroby oczywiście umacnia też już istniejące relacje. A dzieje się to za pomocą osobistych wizyt czy też poprzez media społecznościowe. Młodzi pacjenci podkreślają jak ogromne znaczenie ma dla nich posiadanie najlepszego przyjaciela. Takiej osoby, z którą rzeczywiście mogą rozmawiać o wszystkim i przy której mogą swobodnie poruszać temat choroby. Bliski przyjaciel daje poczucie wsparcia. Utrzymywanie kontaktu z nim nie tylko wzmacnia poczucie własnej wartości, ale znacznie ułatwia też powrót do szkoły.

Powrót do szkoły: bycie na właściwej ścieżce ku zdrowieniu

Dla wielu dzieci i młodzieży powrót do szkoły jest symbolicznym momentem nowego początku, który kończy okres choroby nowotworowej. Jedną z pierwszych oznak powrotu do normalności jest dla nich spotkanie z dawno niewidzianymi kolegami i koleżankami, a wznowienie przyjaźni pomaga w ponownym zaadaptowaniu się w szkole. Dlatego też większość z nich jest gotowa do kontynuowania swojego szkolnego życia, co oczywiście nie oznacza, że te początki będą dla nich łatwe. Pierwszy dzień w szkole po dłuższej nieobecności jest dla dzieci dużym wyzwaniem. Oprócz samej zmiany w codziennym funkcjonowaniu dzieci boją się również reakcji swoich kolegów i koleżanek. Dużą rolę odgrywa tutaj wiedza rówieśników na temat choroby nowotworowej (np. “czy mogę się zarazić?”). Większość dzieci dobrze pamięta swój pierwszy dzień po powrocie do szkoły. Doświadczali bardzo różnych emocji. NIekiedy był to entuzjazm i podekscytowanie, ale częściej lęk, smutek czy zdziwienie. Na pewno dużym utrudnieniem jest sytuacja, kiedy reszta klasy nie wie o powrocie ich kolegi/koleżanki. To sprawia, że powrót urasta do rangi ogromnego wydarzenia, a dziecko staje w centrum uwagi. A nie tego w tym momencie potrzebuje. Zazwyczaj młodzi pacjenci zmieniają w ogóle postrzeganie szkoły. Doceniają możliwość uczestnictwa w życiu szkolnym. Wynika to nie tylko z samego faktu powrotu, ale także ze zmian jakie dokonały się w ich tożsamości czy sposobie postrzegania świata.

Nowe życie w szkole

Powrót do szkoły wiąże się z chwilowym wzrostem zainteresowania. Dzieci zyskują uwagę nawet tych, z którymi wcześniej nie mieli okazji za dużo rozmawiać.  Taka dodatkowa uwaga może być dużym wsparciem w nadrabianiu materiału szkolnego. Nauczyciele okazują zrozumienie, oferują dodatkowe zajęcia, a rówieśnicy chętnie dzielą się swoimi notatkami. Dodatkowa uwaga ze strony dzieci i nauczycieli jest niezwykle cenna, jednak prowadzi też do ponownego poczucia “bycia innym”. A to może potęgować trudności w komunikacji z innymi dziećmi, które dalej nie są pewne jakie tematy mogą poruszać, a jakich lepiej unikać. Po pewnym czasie jednak ten okres “sławy” kończy się, co może prowadzić do uczucia rozczarowania i obniżenia samooceny. Może nawet zabraknąć osób do wspólnego spędzania czasu. Na powrót do szkoły wpływają także zmiany, zarówno w wyglądzie fizycznym, jak i zdolnościach umysłowych. Utrata wagi, tycie, problemy z chodzeniem to tylko niektóre, ze skutków ubocznych leczenia, które sprawiają, że zarówno pacjent czuje się inaczej, jak i inaczej jest postrzegany przez rówieśników. Odbija się to na jego kontaktach interpersonalnych oraz wpływa na możliwości uczenia się. Dzieci mogą być przytłoczone ilością pracy, którą muszą wykonać, aby nadrobić zaległości. Trudności w koncentracji, zapamiętywaniu, szybsze męczenie się nie sprzyjają efektywnej nauce.  

Powrót do szkoły może być doświadczeniem trudnym i stresującym, jednak daje też uczniom poczucie wolności i powrotu do normalności. Jak pomóc dziecku przygotować się do powrotu do szkoły?

  • Już na początku leczenia porozmawiaj z dzieckiem o pozostawaniu w kontakcie ze swoimi rówieśnikami. Oczywiście forma takiego kontaktu będzie zależała od wieku dziecka, miejsca pobytu i jego kondycji zarówno fizycznej jak i psychicznej. Niewątpliwie zadanie to ułatwiają media społecznościowe.  Warto także już w trakcie leczenia zadbać (na tyle na ile jest to możliwe) o fizyczne spotkania z przyjaciółmi.
  • Jeśli będzie taka potrzeba, obecni w szpitalu psycholodzy mogą pomóc dziecku przygotować się do rozmowy o swoich doświadczeniach z rówieśnikami. Pomoże to dzieciom określić jak i czy w ogóle chcą rozmawiać o chorobie z kolegami i koleżankami. Dodatkowo, dzięki temu łatwiej będą mogły zrozumieć różne reakcje rówieśników, na zmiany, które pojawiły się w ich wyglądzie czy zachowaniu.
  • Przekaż informacje placówce. Pracownicy służby zdrowia mogą również przygotować podsumowanie dotyczące funkcjonowania dziecka, które będzie wskazówką dla nauczycieli odnośnie możliwości dziecka.
  • Ustalcie zasady nadrabiania materiału. Warto wspólnie z nauczycielami dokładnie omówić jaki materiał dziecko powinno nadrobić i w jakiej formie będzie to sprawdzane. Należy tutaj wziąć pod uwagę możliwości dziecka i jego bieżące obowiązki.
  • Poproś o informacje dla innych uczniów. Warto zadbać o to, aby  dzieci w klasie i szkole pacjenta otrzymały odpowiednie informacje na temat choroby nowotworowej. Mam tutaj na myśli takie informacje, które rozwieją wszelkie wątpliwości dzieci i pozwolą im na swobodny kontakt (czyli np. wytłumaczenie, że chorobą nowotworową nie można się zarazić).

 

Literatura:

Choquette A., Rennick JE, Lee V. Back to school after cancer treatment: Making sense of the adolescent experience. Cancer nursing 2016; 39(5): 393-401.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *