Onko-dzieci

Zespół stresu pourazowego

Zespół stresu pourazowego (PTSD- post-traumatic stress disorder) najczęściej kojarzy się z weteranami wojennymi. Jednak  w obliczu choroby zagrażającej życiu mogą wystąpić podobne objawyZanim przejdziemy do objawów PTSD u dzieci należy odpowiedzieć na pytanie na ile choroba nowotworowa może w ogóle być traktowana jako czynnik prowadzący do PTSD?

Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne (APA, 2013) jasno podaje, iż choroba zagrażająca życiu  niekoniecznie jest uważana za traumatyczne wydarzenie (Cordova, Riba, Spiegel, 2017). Incydenty medyczne, które kwalifikują się jako traumatyczne zdarzenia, obejmują nagłe, fatalne w skutkach zdarzenia. Tak więc, aby doświadczenie choroby nowotworowej spełniało kryterium A, musi pociągać za sobą ostre, poważne komplikacje lub inne ekstremalne, niepożądane skutki. W przypadku choroby nowotworowej mówimy więc częściej o występowaniu symptomów PTSD, aniżeli o całościowym zaburzeniu (chociaż oczywiście i takie przypadki występują).

Diagnoza PTSD

Aby mówić o zespole stresu pourazowego  muszą być spełnione określone warunki (APA, 2013):

A) Przede wszystkim osoba musi w jakiś sposób doświadczyć traumatycznego wydarzenia: albo bezpośrednio, albo jako świadek. Może to być również uzyskanie informacji,  że ktoś bliski uczestniczył w traumatycznym zdarzeniu lub powtarzająca się ekspozycja na  awersyjne szczegóły takiego zdarzenia.

B) U takiej osoby będą pojawiać się intruzje (czyli elementy niepożądane): niechciane, stresujące wspomnienie tego zdarzenia, sny, poczucie jakby sytuacja działa się na nowo, stres oraz reakcje fizjologiczne w kontakcie z czynnikami, które przypominają o zdarzeniu.

C) Osoba unika wszystkiego, co kojarzy jej się z danym zdarzeniem: a więc sama unika wspomnień oraz innych zewnętrznych czynników (np. ludzi, miejsc), które mogą jej przypominać o zdarzeniu.

D) Pojawiają się zmiany w funkcjonowaniu poznawczym (niemożność zapamiętania elementów traumatycznego zdarzenia) oraz w nastroju (bardzo negatywne przemyślenia na swój temat oraz świata ogólnie); niewłaściwe pojmowanie przyczyn i konsekwencji zdarzenia, obwinianie siebie i innych; długo utrzymujący się negatywny nastrój oraz niezdolność do przeżywania pozytywnych emocji; spadek zainteresowania udziałem w ważnych aktywnościach; poczucie oddalania się od innych.

E) Istotne zmiany w reaktywności i pobudzeniu: poirytowanie, nadmierna czujność, lekkomyślne lub autodestrukcyjne zachowania, silna reakcja strachu, zaburzenia snu, problemy z koncentracją (minimum 2 objawy).

F) Objawy te występują dłużej niż jeden miesiąc.

G) Wszystkie te objawy prowadzą do silnego dystresu lub zakłóceń w ważnych obszarach życia (np. praca, życie rodzinne).

H) Objawy nie są wynikiem zażywania substancji psychoaktywnych ani kondycji zdrowotnej.

Jak to ma się do dzieci? Piąta edycja DSM (klasyfikacja zaburzeń psychicznych Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego) została wprowadzona w 2013 roku i dopiero wtedy włączono kryteria diagnostyczne dla PTSD u dzieci poniżej 6 roku życia.  Wówczas też PTSD przestał należeć do kategorii “zaburzeń lękowych”, a został włączony do “zaburzeń związanych z traumą i stresem”

Jak diagnozować PTSD u dzieci?

Oprócz kryteriów przedstawionych w DSM V należy zwrócić uwagę na  następujące elementy:

  • ekspozycja na traumatyczne zdarzenie nie dotyczy oglądania takich treści w filmach, grach czy za pomocą innych mediów elektronicznych
  • bardzo często  nawroty traumatycznego zdarzenia u dzieci pojawiają się w zabawie. W takiej sytuacji trudno dostrzec czy owa sytuacja rzeczywiście ma dla nich stresujący charakter.  
  • podobnie w przypadku dziecięcych snów nie zawsze jest oczywiste połączenie pomiędzy koszmarnym snem a zdarzeniem.

Możliwość występowania zespołu stresu pourazowego u dzieci nie zawsze była sprawą oczywistą, jednak można u nich zaobserwować pewne spektrum objawów. Występowanie symptomów PTSD w przypadku nowotworów dziecięcych może objawiać się w różnym czasie, a właściwie w dwóch okresach. Objawy PTSD mogą pojawiać się równocześnie z chorobą, a więc gdy pacjentem jest dzieckiem lub wystąpić później, gdy pacjent jest już dorosły. W ten sposób możemy rozróżnić dwie perspektywy doświadczania PTSD w wyniku nowotworu wieku dziecięcego: w dzieciństwie/okresie dojrzewania lub w dorosłości. Warto jednak pamiętać, że zwłaszcza w tym drugim przypadku mówimy raczej o występowaniu symptomów PTSD, aniżeli o całkowicie zdiagnozowanym zaburzeniu.

Objawy PTSD w dzieciństwie

Doświadczanie długotrwałego stresu w wyniku choroby jest procesem naturalnym. W jednym z badań badacze (Pelcovitz i in., 1998) porównali objawy PTSD u dzieci chorych na raka i dzieci wykorzystywanych. Okazało się, że dzieci z chorobą nowotworową przejawiają więcej takich objawów.  Tymczasem w innym badaniu (Phipps , Jurbergs, Long, 2009), wykazano że objawy stresu pourazowego pozostają na podobnym poziomie zarówno u dzieci chorych na raka, jak i u ich zdrowych rówieśników. W tym przypadku styl adaptacyjny (a więc sposób dostosowania się do sytuacji) okazał się ważniejszym czynnikiem niż stan zdrowia. Co ważne, dzieci niekoniecznie uważają chorobę za najbardziej stresujący czynnik w ich życiu (Phipps i in., 2014). Są w stanie dostosować się do sytuacji (Sharp i in., 2017).

Objawy PTSD w dorosłości

Inną perspektywą jest kiedy osoba już dorosła doświadcza symptomów PTSD spowodowanych  dziecięcą chorobą nowotworową. Przechodzenie przez nowotwór w dzieciństwie może być czynnikiem zwiększającym ryzyko wystąpienia objawów zespołu stresu pourazowego w wieku dorosłym (Schwartz i Drotar, 2005). Okazuje się, że około jedna piąta młodych ludzi, którzy przezwyciężyli raka w dzieciństwie, może nadal spełniałać kryteria diagnostyczne dla PTSD (Hobie i in., 2000). W jednym z badań wykazano,  (DeKeyser Ganz i in., 2010), że aż do 29%  takich dorosłych spełnia kryteria PTSD, a tylko 16% z nich nie odczuwa żadnych objawów. Dodatkowo, pacjenci, u których obserwuje się symptomy PTSD mogą być bardziej podatni na choroby psychiczne (Meeske i in., 2001) i przejawiać więcej problemów psychicznych (Rourke i in., 2007). Jednak większość osób, które przeżyły raka w dzieciństwie, nie opisuje go jako najbardziej stresującego wydarzenia w życiu (Allen i in., 2017).

 

Bibliografia:

American Psychiatric Association. Diagnostic and statistical manual of mental disorders (DSM-5®). American Psychiatric Pub; 2013.

Allen J, Willard VW, Klosky JL, Li C, Srivastava DK, Robison LL, Hudson MM, Phipps S. Posttraumatic stress-related psychological functioning in adult survivors of childhood cancer. Journal of Cancer Survivorship 2017; 3: 1-8.

Cordova MJ, Riba MB, Spiegel D. Post-traumatic stress disorder and cancer. The Lancet Psychiatry 2017; 4(4): 330- 338.

DeKeyser Ganz F, Raz H, Gothelf D, Yaniv I, Buchval I. Post-traumatic stress disorder in Israeli survivors of childhood cancer. Oncol Nurs Forum 2010; 37:160–167.

Hobbie WL, Stuber M, Meeske K, Wissler K, Rourke MT, Ruccione K, Hinkle A, Kazak AE. Symptoms of posttraumatic stress in young adult survivors of childhood cancer. J Clin Oncol 2000; 18(24): 4060-4066.

Meeske KA, Ruccione K, Globe DR, Stuber ML. Posttraumatic stress, quality of life, and psychological distress in young adult survivors of childhood cancer. Oncol Nurs Forum 2001; 28(3): 481-489.

Pelcovitz D, Libov BG, Mandel F, Kaplan S, Weinblatt M, Septimus A. Posttraumatic stress disorder and family functioning in adolescent cancer. J Trauma Stress 1998; 11(2): 205-221.

Phipps S, Jurbergs N, Long A. Symptoms of post‐traumatic stress in children with cancer: does personality trump health status? Psychooncology 2009; 18(9): 992-1002.

Phipps S, Klosky JL, Long A, Hudson MM, Huang Q, Zhang H, Noll RB. Posttraumatic stress and psychological growth in children with cancer: Has the traumatic impact of cancer been overestimated? J Clin Oncol 2014; 32(7): 641-646.

Rourke MT, Hobbie WL, Schwartz L, Kazak AE. Posttrauamatic stress disorder (PTSD) in young adult survivors of childhood cancer. Pediatric blood & cancer 2007; 49(2) :177-182.

Sharp KM, Lindwall JJ, Willard VW, Long AM, Martin‐Elbahesh KM, Phipps S. Cancer as a stressful life event: Perceptions of children with cancer and their peers. Cancer 2017; 123(17): 24-24.

Schwartz L, Drotar D. Posttraumatic stress and related impairment in survivors of childhood cancer in early adulthood compared to healthy peers. J Pediatr Psychol 2005; 31(4): 356-366.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *