Onko-dorośli

Zmęczenie

Zmęczenie wynikające z choroby nowotworowej (w skrócie CRF od angielskiej nazwy cancer related fatigue) jest uporczywym uczuciem fizycznego lub emocjonalnego wyczerpania. Jego przyczyn należy upatrywać w samej chorobie lub w procesie leczenia. Może być ono trudne do oceny, ponieważ nie ma obiektywnych pomiarów zmęczenia, które pozwoliłyby zakwalifikować je do danej kategorii i przepisać odpowiednie środki zaradcze. Wiadomo jednak, że jest ono silniejsze, niż zmęczenie, które odczuwają zdrowi ludzie i zupełnie nieproporcjonalne do poziomu wysiłku, który został włożony w daną czynność. To oznacza, że na przykład osoba po krótkim spacerze może czuć się jakby maszerowała przez kilka godzin, a po przyniesieniu jednej siatki z zakupami czuje się jakby niosła ich pięć. Na takie przemęczenie nie pomagają zazwyczaj kawa, sen czy odpoczynek- czyli działania, które łagodzą zmęczenie u zdrowych osób. CRF często rozpoczyna się przed rozpoznaniem raka, pogarsza się w trakcie leczenia i może utrzymywać się przez miesiące, a nawet lata po zakończeniu leczenia. Nie ma pojedynczego, skutecznego sposobu leczenia CRF, ponieważ czasami trudno zidentyfikować jego bezpośrednią przyczynę.  Jakie czynniki mogą więc powodować wystąpienie takiego zmęczenia?

Przyczyną  CRF mogą być między innymi: 

Niedokrwistość (zmniejszona liczba krwinek czerwonych)- prowadzi do zmniejszenia dopływu tlenu, składników odżywczych i energii do organizmu, co powoduje uczucie zmęczenia.
Złe odżywianie – wielu pacjentów z chorobą nowotworową jest narażonych na problemy związane z odżywianiem z powodu utraty apetytu lub skutków ubocznych leczenia, które mogą powodować nudności, wymioty, biegunkę i zmniejszone przyswajanie składników odżywczych. Złe odżywianie i odwodnienie mogą powodować zmęczenie i brak apetytu.
Utrata sprawności fizycznej – osoba, która jest nadmiernie zmęczona, rzadziej angażuje się w aktywność fizyczną. Zredukowana aktywność fizyczna prowadzi do utraty masy mięśniowej, co zwiększa wysiłek potrzebny do wykonywania podstawowych czynności.
Zaburzenia snu – więcej niż połowa pacjentów z rakiem ma problemy ze snem, które mogą powodować lub zaostrzać zmęczenie. Pacjenci z rakiem często cierpią na bezsenność, krócej śpią oraz nisko oceniają jakość ich snu. Taki wzór spania nocnego może wywoływać częstsze drzemki w ciągu dnia, a te z kolei dodatkowo zakłócają sen nocny.
Zmiany nastroju – lęk i depresja są najbardziej typowymi psychologicznymi przyczynami zmęczenia u pacjentów z rakiem. Objawy depresji obejmują smutek, utrata zainteresowania wcześniej przyjemnymi zajęciami, trudności z koncentracją, wyczerpaniem, trudnościami w zasypianiu lub zbyt dużo snu i poczucie beznadziejności.
Stres w życiu związany z chorobą – zmiana rutyny dnia i tygodnia oraz stres związany z finansami (wynikający z kosztów leczenia), utrzymaniem pracy mogą również przyczyniać się do zmęczenia.
Ból – może zakłócać sen, zmniejszać apetyt, ograniczać aktywność, i powodować depresję, a wszystkie te aspekty mogą nasilać zmęczenie.
Inne problemy zdrowotne – współistniejące problemy zdrowotne, takie jak niedoczynność tarczycy, infekcje, bezdech senny, problemy neurologiczne, z sercem, płucami, nerkami czy wątrobą mogą również powodować lub nasilać zmęczenie.

Ocena CRF może być wyzwaniem, ponieważ zmęczenie może się zmieniać w ciągu dnia i pomiędzy kolejnymi zabiegami. Jak już wspomniałam, może też mieć kilka przyczyn. Dodatkowo, wielu pacjentów uważa, że zmęczenie jest nieodłączną częścią leczenie raka i nie wspomina o tym lekarzowi, a inni obawiają się, że dyskusja na temat ich zmęczenia może odwrócić uwagę lekarza od leczenia nowotworu. Na jakie objawy warto jednak zwrócić uwagę?

Do  podstawowych objawów CRF należą:

  • trudności z wchodzeniem po schodach lub chodzeniem na krótkich dystansach
  • osłabienie mięśni
  •  zadyszka
  •  przyrost lub utrata wagi
  •  nietolerancja na zimno
  • niedokrwistość lub niskie wyniki testu czynności tarczycy
  •  suchość lub łysienie skóry
  •  zaburzenia snu

Zmęczenie może również przejawiać się w zmianach w funkcjonowaniu psychicznym. Tutaj możemy mieć do czynienia z objawami takimi jak:

  •  przygnębiony i / lub nerwowy nastrój
  • brak motywacji
  • negatywne myślenie
  •  drażliwość
  •  niezdolność do koncentracji
  •  utrata pamięci lub czujności
  •  wycofanie się z zajęć rekreacyjnych i / lub towarzyskich
  •  nietypowe napięcia w związkach

W jaki więc sposób można sobie pomóc, kiedy dopada takie zmęczenie?

Bądź elastyczny. Stawiaj realistyczne cele. Możesz nie być w stanie osiągnąć wszystkiego, co chcesz robić każdego dnia. Zdecyduj, które zadania są dla Ciebie najważniejsze i skup się na ich realizacji. 

Przekieruj uwagę. Spróbuj odwrócić swoją uwagę od zmęczenia (i tego, co może nie być możliwe), słuchając muzyki, czytając książkę, oglądając zdjęcia, spotykając się z przyjaciółmi, oglądając film, idąc na spacer lub ciesząc się czasem w naturze.

Pozostań aktywny. Zachowanie aktywności fizycznej może pomóc niektórym ludziom w złagodzeniu zmęczenia. Jeśli nie masz jeszcze schematu ćwiczeń, rozpocznij je stopniowo i staraj się wykonywać co najmniej trzy do pięciu razy w tygodniu. Dostosuj swój trening do swoich możliwości. Skoncentruj się na działaniach, które pomogą ci stopniowo budować siłę, ale nie obniżają twojego poziomu energii. Lekkie ćwiczenia, takie jak chodzenie, mogą również pomóc Ci się zrelaksować i lepiej spać.

Dobrze się odżywiaj. Pacjenci chorzy na raka są narażeni na niedożywienie i inne problemy wynikające z choroby lub procesu leczenia (utrata apetytu, nudności, wymioty i niemożność wchłaniania składników odżywczych). Ważne jest, aby pacjenci spożywali zrównoważoną dietę, która zapewnia wystarczającą ilość płynów, kalorii, białka, witamin i minerałów. Utrzymuj poziomy energii, jedząc często małe posiłki lub zdrowe przekąski przez cały dzień. Pij dużo płynów przez cały dzień. Odpowiednie nawodnienie jest bardzo ważne w zapobieganiu i leczeniu zmęczenia.

Radź sobie ze stresem. Efekty stresu można częściowo zrekompensować ćwiczeniami, technikami relaksacyjnymi, medytacją uważności, praktykami duchowymi i / lub religijnymi, socjalizacją i doradztwem.

Popraw jakość swojego snu. Zaangażuj się w relaksujące czynności przed snem, takie jak ciepła kąpiel lub prysznic, czytanie, pisanie w dzienniku, joga, medytacja lub słuchanie uspokajającej muzyki. Zawsze kładź się do łóżka o tej samej porze. Używaj sypialni tylko do spania, zachowaj w tym miejsce spokój, ciszę i ciemność. Zakładaj wygodną pościel. Staraj się unikaćj kofeiny, alkoholu lub produktów o wysokiej zawartości cukru przed snem. Podobnie, unikaj grania w gry wideo, telewizji, komputera, telefonu komórkowego i mediów społecznościowych przed snem i nocą. Jeśli potrzebujesz drzemki, nie śpij dłużej niż 30 minut.

Proś o pomoc. Poproś o pomoc w rutynowych czynnościach, takich jak: zakupy, gotowanie, sprzątanie, pranie lub prowadzenie samochodu. Odpoczywaj, kiedy czujesz się zmęczony.

Planuj naprzód. Jeśli to możliwe, zaplanuj leczenie na czas, który będzie miał najmniejszy wpływ na twoją pracę lub inne czynności. Na przykład, jeśli pracujesz, planuj zabiegi po południu lub pod koniec tygodnia, abyś mógł być najbardziej produktywnym w swojej pracy.

Prowadź dziennik. Śledź swoje doświadczenia związane ze zmęczeniem. Notuj regularnie nasilenie swojego zmęczenia, kiedy się pojawia, jak długo trwa, co sprawia, że czujesz się lepiej lub gorzej, jak  to zmęczenie wpływa na wykonywanie codziennych czynności, czym się ono przejawia. Szczegółowy zapis pomoże ci, gdy będziesz omawiać możliwe przyczyny, sposoby leczenia i strategie radzenia sobie ze swoim lekarzem lub pielęgniarka.

 

Bibliografia:

Leukemia and Lymphoma Society. (2016). Cancer Related Fatigue Facts, 3, 1-9.

https://www.lls.org/sites/default/files/file_assets/FS3_Cancer%20Related%20Fatigue%20Facts_FINAL_10.16.pdf

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *